Hak er maar op los!

Laatst werd Cloaca van Maria Goos in het cultureel centrum van Dilbeek gespeeld. De acteurs van Het Gevolg brachten hierin op schitterende wijze twee thema’s aan bod die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Eenerzijds de keerzijde van onze schijnbare perfecte maatschappij en anderzijds de plaats van vriendschap in het leven. Twee thema’s die vanzelfsprekend lijken maar toch veel stof kunnen doen opwaaien. Cloaca werpt een nieuw licht en geeft uitstekend kritiek op wat voor ons ‘vaste waarden’ zijn.
Op het eerste gezicht kijkt men naar een verhaal dat zich afspeelt tussen vier vrienden die elkaar na 20 jaar terugzien. Een mooi tafereeltje, maar wat er echt toedoet is de boodschap die erachter schuilt. Elke personage brengt een een aspect van onze maatschappij aan bod dat wordt geaccepteerd, hoewel iedereen het er niet mee eens is: de overspelige minister in opkomst, de emotionele drugsadict, de wat boerse toneelregisseur en de ongelukkige ambtenaar. Elke typetje doet bij ons een belletje rinkelen en doet ons inzien dat de voorgeschotelde situaties ons vreemd genoeg zeer bekend voorkomen. Drugs, armoede en corruptie: alles in dit stuk draait rond die drie thema’s die eveneens omnipresent zijn in het dagelijkse leven. Thema’s die bij ons protest doen opwekken, dat wel, maar doen we er echt wel iets aan? Sommige zaken in onze maatschappij worden als onacceptabel beschouwd, maar toch doet de meerderheid alsof ze niet bestaan. Gelukkig maar dat Cloaca ons de ironie van de maatschappij terug in gedachten brengt…
Een perfecte maatschappij wordt dus door de meerderheid van ons gezien als een vaste waarde waarop we kunnen rekenen. Maar dit is niet de enige schijnbare vaste waarde. Tijdens ons hele leven leert men mensen kennen, maar kénnen we ze wel echt, in de precieze betekenis van het woord ? Die onwetendheid over onze medemens komt eveneens aan bod in dit stuk en vormt het tweede hoofdthema. Vier vrienden denken dat ze geen geheimen meer voor elkaar hebben en dat ze elkaar onvoorwaardelijk kunnen vertrouwen. Toch blijkt dit helemaal niet waar te zijn : de ene doet het met de dochter van de tweede, de derde wordt door de tweede in de steek gelaten en de vierde hervalt in zijn oude drugsgewoontes. Allemaal hebben ze geheimen voor elkaar en kennen ze elkaar veel slechter dan ze eigenlijk denken. Is het dan niet zo in ons leven ? Zijn we zeker dat we de mensen waarop we het meest rekenen echt kunnen vertrouwen ? Kunnen we verzekerd zijn dat de mensen aan wie we alles onthullen geen geheimen voor ons hebben ? Vriendschap wordt door ons gezien als iets onbreekbaars waarop we steeds kunnen rekenen. Cloaca werpt hier echter een nieuw licht op en doet ons beseffen dat hetgeen voor ons rotsvast lijkt, toch als een kaartenhuisje in elkaar zou kunnen storten.
Naast de twee perfect verweven hoofdthema’s heeft het stuk nog andere positieve aspecten. De humor is vast en zeker van de partij en werkt als een soort glijmiddel voor de zware kritiek. Hierdoor wordt de afbraak van onze vaste waarden met de paplepel meegegeven. Naast dit wekt het decor een alledaags gevoel teweeg : wat is er nu vanzelfsprekender dan vier maten die gezellig pintjes zitten te drinken? Herkent ieder van ons zich immers niet in zo’n situatie? Dit heeft een zeer benefiek effect aangezien de kijker zich beter in de personages kan plaatsen en zo alles vanuit zijn standpunt kan meemaken. Een puntje blijft wel onverklaard : wat betekende de ongebruikte bijl op het podium ? Misschien een verwijzing naar het feit dat het leven van elk personage uiteindelijk vernield wordt, ‘in stukjes gehakt’ om zo te zeggen? Of slaat het op de zeer aanwezige boomzetel?
Ondanks de talrijke positieve puntjes, kan het stuk niet perfect genoemd worden. De duur is redelijk lang en treedt op de duur nadelig op aangezien de aandacht van de kijker hierdoor verslapt. Anderzijds moet er ook worden gewerkt aan het stembereik van de spelers. In een grote zaal hebben de achterste rijen moeite om het geheel te horen. Doordat de toeschouwers zich teveel op de tekst moeten concentreren om iets te begrijpen, kunnen ze niet van het geheel genieten. Dit zijn echter slechts redelijk oppervlakkige en technische nadelen die amper kunnen opwegen tegen alle positieve aspecten.
Het stuk is in zijn geheel uitstekend geslaagd : zeer luchtig maar met een diepe en betekenisvolle dubbele bodem. De acteurs slagen erin het publiek te boeien, te doen lachen en tenslotte nog eens een boodschap mee te geven: alles wat theater om draait. Twee uur tien om de mensen over de hele maatschappij te doen twijfelen: het staat vast dat Het Gevolg hiervoor genoeg p(b)ijlen op hun boog hebben!

Jonathan Dierks