Verloop van de werken : Wit

De wederopbouw van het Westen, de nieuwe realisatie van ‘de koe’, is na zijn première in Nederland reeds in België aanbeland. Vrijdag was het toneelgezelschap laatst nog te zien in het culturele centrum van Strombeek. Natali Broods, Willem de Wolf en Peter Van den Eede geven met ‘wit’ - het eerste deel van de trilogie - al een voorproever van wat rood en zwart - het tweede en derde deel – in petto zullen hebben.
Theater dat over alles en niets gaat: zo kan ‘wit’ het best omschreven worden. De structuur is vaag, het stuk is verwarrend en de kijker verliest steeds zijn houvast in het verhaal. Desondanks blijft het stuk gedurende de hele opvoering interessant. Altijd is er wel iets te zien: de dialogen zijn spannend, de gestiek werkt verslavend en de humoristische noot die doorheen het stuk loopt helpt de structuur draaglijk te maken. Een acteur begint een monoloog, wordt onderbroken, hervat vervolgens zijn tekst om tenslotte weer onderbroken te worden. Daarbij komt nog dat er voortdurend beweging op het podium is. Kortom, het stuk is druk.
Die drukte is niet enkel te zien in de structuur, maar in het gehele stuk. Verlichting, muziek en decor spelen daarbij een zeer belangrijke rol. Licht krijgt men in alle kleuren van de regenboog te zien. Vooral het contrast tussen wit en zwart komt veel aan bod. Dit contrast wordt voornamelijk gebruikt om bepaalde momenten te ondersteunen: het licht gaat uit, de monoloog of actie die aan de gang was wordt onderbroken, en bij het terug zichtbaar worden van het podium krijgt men een heel andere situatie voorgeschoteld. Dit is zeer verwarrend, maar wel knap gedaan. Altijd is er een humoristische touch aanwezig die zorgt dat het publiek mateloos gefascineerd blijft. Het sarcasme druipt eraf en dat is aangenaam om te zien. De muziek wekt daarbij een bepaalde sfeer op die precies past bij wat er op het moment zelf gespeeld wordt. Als men echter alle verschillende muziekstijlen die in het stuk voorkomen naast elkaar legt, komt men tot de vaststelling dat ze onderling vloeken, maar in het geheel toch bij elkaar passen. Het decor is schaars en wannordelijk opgesteld maar leunt perfect aan bij de atmosfeer die gecreëerd wordt.
Het verrassingsaspect is dus duidelijk aanwezig. Eenmaal dat je denkt het verhaal door te hebben, wordt je in je gedachtengang afgebroken en verandert het stuk plots van wending. Keer op keer moet je van nul af aan beginnen. Uiteindelijk went dit wel en geeft het een bepaalde charme aan het stuk. Dit gaat echter ook gepaard met het feit dat je je nooit echt in het stuk kan verdiepen. Dit kan bij sommige kijkers slecht in de smaak vallen. Met dit systeem slaagt ‘de koe’ er echter wel in hun boodschap over te brengen. Alles is een onophoudelijk herbeginnen: het hele stuk is een begin dat nooit eindigt (of steeds opnieuw begint). De voorstelling begint met Lady Gaga, en daarmee wordt deze ook afgerond.
Het thema is duidelijk voor de acteurs, maar of ze dit kunnen overbengen, dat is de vraag. Buiten het ‘altijd herbeginnen’, is er niet veel duidelijk van ‘de wederopbouw’ van het Westen. Men verwacht kritiek op de Westerse maatschappij, maar buiten een lichte aanval op de Westerse eetgewoontes blijft deze onvindbaar. De kritiek is waarschijnlijk overal aanwezig en elke handeling is doordacht, maar het komt niet zo over. Misschien is het publiek dan ook te druk bezig zich onophoudelijk te concentreren op de structuur, dat het geen aandacht schenkt aan de diepere inhoud van het stuk. Het enige middel dat ze hebben om het geheel te begrijpen, is ook associatief denken. Dit denken is echter voor iedereen anders. Het thema kan dus moeilijk tot het gehele publiek doordringen als iedereen andere associaties maakt. Het belangrijkste doel van theater is namelijk mensen van iets bewust maken, maar hier gaat dit spijtig genoeg verloren door aloverheersende drukte. Mooi is het wel, maar zien de mensen er werkelijk iets in?
Het stuk kan men in zijn geheel vergelijken met een impressionistisch schilderij. Van dichtbij gezien lijkt alles wannordelijk en onbegrijpelijk, maar als men het geheel van op een afstand bekijkt wordt het duidelijk dat het prachtig ineen zit. De korte speelduur weerhoudt echter het feit dat het nog grandiozer zou kunnen zijn, maar een te lange voorstelling zou de aandacht van de kijkers misschien doen verslappen. ‘Wit’ is alvast een geslaagde aanloop naar wat hopelijk een prachtige trilogie zal blijken te zijn.

Jonathan Dierks
14/10/2010