Van schoonheid tot pathetisch wijf in twee uur
Van “het mooiste meisje van Wenen” tot een “oud, pathetisch, bezopen wijf van middelbare leeftijd”, en dat in twee uur. Dit zijn citaten uit “Almschi”, niet alleen het koostnaampje van Alma Mahler, maar ook de nieuwste voorstelling van het theatercollectief SKaGeN. Zij brengen het levensverhaal van Alma Mahler, de vrouw die haar eigen leven tot kunstwerk verhief door omgang met grote kunstenaars van haar tijd, zoals het SKaGeN het zelf uitlegt. Het theatercollectief wordt bijgestaan door zestien zangers van Octopus Solisten, die voor muzikale afwisseling zorgen.
Het gezelschap heeft zich voorgenomen om het volledige leven van Alma Mahler te brengen in twee uur. Hoewel er sprongen in de tijd worden gemaakt voelt de voorstelling inhoudelijk aan als één vloeiende lijn. Praktisch moeilijkere dingen zijn door SKaGeN creatief opgelost: baby’s komen uit de lucht gevallen, worden geboren en worden even snel weer aan de kant gezet. Dit past echter helemaal in de stijl van Alma’s leven. Voor haar vormden kinderen maar een trivialiteit. Ze hechtte veel meer aandacht aan mannen en kunst. Het is dus bewonderenswaardig hoe SkaGeN een volledige biografie heeft vertaald naar een theatervoorstelling van twee uur.
In de voorstelling wordt vooral ingegaan op de emoties van Alma Mahler. De belangrijkste feiten uit haar leven worden getoond, maar men heeft toch vooral geprobeerd haar psychologie naar voren te brengen. Dit wringt echter met de manier waarop de spelers acteren. Oorspronkelijk was de voorstelling karikaturaal. SkaGeN heeft gemerkt dat dit niet echt werkte, dus hebben ze het na de première volledig over een andere boeg gegooid. Het resultaat is echter vlees noch vis: ze slagen er niet in de toeschouwer mee te nemen in de zielswereld van Alma Mahler, noch kunnen ze grappig uit de hoek komen met karikaturen. Soms wordt Alma Mahler karikaturaal opgevoerd met tekst als “ouh, weeral zwanger”, wat dan ook gelach veroorzaakt. Daarna houdt ze een monoloog over haar diepste gevoelens. Als toeschouwer heb je dan geen idee wat van je verwacht wordt. Moet je het personage nu als een karikatuur zien, of moet je proberen mee te leven met haar? Geen van beide lukte namelijk.
Waar wel iedereen het over eens kan zijn is het koor. Hun zestien stemmen zorgen voor transcenderende intermezzo’s. Het meest bijzondere is dat elke stem een aparte partituur zingt, wat een uitzonderlijk niveau vereist. Zo een hoog niveau zelfs dat Octopus Solisten de zangers hebben moeten zoeken in verschillende landen. Het koor was echter wel de gigantische kursaal van Oostende gewoon. In een kleinere zaal waren ze genoodzaakt om voor het podium te staan om te zingen. Ze hadden beter een plaats midden op het podium gekregen. Maar dan zouden ze het toneelstuk zelf hebben weggeblazen.
“Achter elke grote man staat een sterke vrouw” luidt het spreekwoord. Alma Mahler heeft die rol vervuld voor een uitzonderlijk aantal mannen: de componist Gustav Mahler, de architect Walter Gropius en de schrijver van Franz Werfel om er maar enkelen op te noemen. Een heel deel van haar mannen worden dan ook opgevoerd. De meeste van die mannen blijven echter heel haar leven een invloed op haar uitoefenen. Dit is fantastisch opgelost in het decor. Elke man heeft namelijk een museumexhibita gekregen op het podium. Wanneer ze uit Alma’s leven verdwijnen, mogen ze daarin plaatsnemen. Op die manier blijven ze aanwezig, maar wordt toch duidelijk gemaakt dat ze tot het verleden behoren. Dit concept wordt ten volle benut: de personages zetten hun eigen leven voort in deze exhibita, wat heel wat variatie oplevert op de scène. Deze vondst is dus visueel een goede zaak, maar draagt ook bij tot het overbrengen van de biografie.
Op het einde ben je teleurgesteld dat het stuk al voorbij is. En hoewel het nooit echt saai wordt tijdens de volle twee uur, is de voorstelling zelf niet de reden daarvoor. De reden is dat het prachtige eindlied gerust nog een halfuur langer had mogen duren. SKaGeN heeft een biografie inhoudelijk zeer goed gebracht met originele vondsten, maar het lijkt erop dat ze hun acteerwerk uit het oog zijn verloren. Ze kunnen niet kiezen tussen karikaturaal of emotioneel serieus, en dat heeft een negatief effect op de voorstelling. Jammer, want er was zeker potentieel.
Friso Bostoen
