Bevrijdende hysterie

Eric De Volder
toont zich, als artistiek leider van toneelgroep Ceremonia, als een
groots regisseur met dit nooit eerder geziene stuk. In samenwerking met
theater Malpertuis, heeft Ceremonia een, naar mijn zeggen, prachtig
beeldspel gebracht. Tania Van der Sanden was de enige naam die ik, met
een theaterloos verleden, kende. Zij wordt omringd door minstens even
sterke spelers zoals Bob De Moor, Johan Knuts, Ineke Nijssen en
Hendrik-Hein Van Doorn. Een ijzersterk kwintet in een woordloze
tragedie.

Ik
had nooit gedacht zo meegesleept te worden door een theaterstuk waar
geen enkel verstaanbaar woord gezegd wordt. Maar achteraf bekeken is
die stilte, of toch het onverstaanbare, bevrijdend geweest voor mij.
Terwijl ik naar ‘les in hysterie’ keek, leek het alsof ik zelf
lichamelijk even niet meer bestond. Ik zweefde in het woordenloze, en
enkel mijn ogen werden belast. Ik moest mijn oren niet pijnigen om
proberen te verstaan wat ze zeiden, en dat voelde heel bevrijdend aan. Niet
zo bevrijdend was het voor vier van de personages, die klaarblijkelijk
met veel problemen zaten. In de beginscène zitten ze elk aan een hoek
van de tafel, dat alleen al toont aan hoeveel ze nog met elkaar te
maken hebben. Al die problemen lijken zich te vertalen in bedrog. Men
bedriegt zichzelf en de ander en dit komt tot een ontploffing.  Dat
was allemaal zo pijnlijk duidelijk in die breekbare stilte. Het
woordenloze vormde het fundament voor een spanning, en elke gebeurtenis
was daarop gebouwd. Het vijfde personage, in het vel van een peuter of
iets dergelijks, lijkt dan weer wel moeite te willen doen om te
communiceren. Maar ook hij blijft onverstaanbaar over heel de lijn.   Het
is zeer duidelijk dat dit fundamentloze ook terug te vinden is op de
scène. Stoelen zonder zitvlak en een tafel zonder tafelblad. De
aankleding van het decor was erg sober, en dat wat er stond was zo goed
als kapot. De personages, die in hun omgeving geen steun meer vinden,
krijgen die ook niet meer bij hun vrienden. Het zijn relaties die
nergens meer op steunen, enkel op een soepterrine, die eerst een
symbool is van de illusie en dan weer van de schuld. Wanneer die soepterrine uiteindelijk ook kapot is, valt alles totaal in duigen, is het echt helemaal gedaan.    Wat
bereikt men nu met deze stilte, kan men zich afvragen? Buiten het feit
dat je verplicht wordt om te kijken en te zien, is er ook zeer veel
plaats voor interpretatie. Je moet zelf invullen wat ze zouden zeggen,
indien ze spraken. Jijzelf moet de personages een naam, een status, een
stem geven. Een stem die in je binnenste praat en zich gebaseerd heeft
op wat je met je ogen ziet. Het is dus duidelijk geen ontspannen
avondje, omdat je constant informatie moet verwerken en bewerken.   Al
die informatie werd gegeven door een uitvergroting van emoties aan de
hand van soms overdreven bewegingen. Het voelde aan als een
choreografie van gevoelens, af en toe ondersteund met brekende muziek,
gecomponeerd door Ad Cominotto. Deze ervaring zette aan tot verder
nadenken. Ook had ieder personage een specifieke manier van bewegen.
Het is iets dat hen typeert, zoals normaal een stem typerend zou zijn. 
Telkens
opnieuw leek ik een symboliek te willen vinden in alle handelingen van
de personages. Als één van de vrouwelijke personages door haar
zitvlakloze stoel zakt en zo heel de ruimte doorkruist, lijkt dit mij
een hoogtepunt van frustratie en hysterie te zijn. Ook de niet mis te
verstane ‘liefdesscènes’ hebben een symboliek die door iedereen wel op
dezelfde manier kan geïnterpreteerd worden. Misschien was dat vissen
naar de bedoeling niet altijd nodig en moest ik het gewoon wat meer
over mij laten komen. Maar de bewegende acteurs vroegen gewoon naar een
persoonlijke invulling.                              De
hysterie in deze voorstelling evolueerde in stijgende lijn, en zo ook
mijn appreciatie voor het beeldtheater. Een ijzersterk, prachtig stuk,
overgoten met magnifieke prestaties van de acteurs. Sta maar open voor
het gecompliceerde van woordloos theater, en verleg je grenzen door
naar ‘les in hysterie’ te komen kijken. Een aanrader voor allen die
iets nieuws willen proberen.                                                                                            Joye Desmedt               www.toneelgroepceremonia.be